بسم الله الرحمن الرحیم
اسلام و آنچه از او انتظار نمی رود !
نگاهی به جواز شرعی بعضی بازارهای مالی و معاملات آن
امروز سری به اتاق یکی از دوستان مذهبی خوب و موفقم زدم تا احوال و برنامه هایش را جویا بشوم برایم جالب بود ، دیدم در مورد بازارهای مالی داره کار میکنه و وقتی ازش جویا شدم گفت که داره روی فارکس کار میکنه ! فکر کنم 16 سال پیش بود که اولین بار اسم فارکس رو شنیدم ، اون موقع یکی از رفقای عزیز و همکلاسی های دانشگاه داشت راجع بهش کار میکرد ، چندین سال بود وارد ایران شده بود و تونسته بود بانک ها رو متحول کنه . ولی چطوری ؟ اینطور بگم متوجه بشیم : اون زمان می گفتند با سود 3 برابری و علمی که در مورد زمان و مقدار خرید و فروش سهام و اجناس وجود داره ، میشه میلیونر شد .(بعداً مفصل توضیح میدم) البته وقتی سود 3 برابری باشه ، ضرر هم 3 برابری میشه ! اون زمان یکم بحث بود که اگر بشه واردش شد و با اون کار کرد میشه کل زندگی رو متحول کرد چون خیلی ها هستند که پولدارند ولی علمش رو ندارند ، حالا نکته اینجاست که اگر علمش رو داشته باشی بخاطر ضرر وحشتناکی که داره ، کل بار میفته روی معامله کننده هستش پس اگر بخواهیم انگیزه کافی برای حفظ پول و ضرر نکردن داشته باشه 90درصد میشه مال خودش و 10 درصد متعلق به صاحب پول ، حالا چون توی این بازار معاملات لحظه ای هستش بنابراین همون 10 درصدِ سود میتونه برای صاحب پول تبدیل به رقم بسیار بزرگی بشه. خوب تا اینجا خیلی جذابه ولی یکم هم راجع به علمی که گفتیم صحبت کنیم ، جریان از این قراره که با استفاده از مباحث روانشناسی و ریاضیات و شناخت روانشناسانه رفتارها و حرکات خریداران و فروشندگان باید در بهترین وقت خرید داشته باشی و در بهترین وقت فروش داشته باشی تا بتونی سود خوبی ببری ، یعنی اون زمانی که همه می خوان بخرند شما باید فروشنده باشی و قبل از زمانی که مردم بخوان یک چیز رو بخرند شما خریده باشی.
این دوستمون می گفت چون دکتری قبول نشده و الان بیکاره داره برای این کار وقت میذاره ، بهش گفتم آمار این کار رو کاملا داری؟ میدونی دقیقا چه اتفاقی می افته و چرا این سیستم بوجود اومده؟ و از این بحثها مخصوصا شرعی بودنش و غیره… گفت : اتفاقا یکی از اساتید مذهبی اخلاقی مون توی این بازاره و خانومش اون رو وارد این بازار کرد و الان وضعش از پیاده رفتن و با اتوبوس رفتن تو دوسال تبدیل شده به ماشین عوض کردن و با هواپیما این شهر و اون شهر رفتن ، از مستاجری تبدیل شده به خرید یک ساختمان 4 طبقه و…
اینجا بود که من خیلی تعجب کردم و اتفاقا خواستم این متن رو بنویسم تا با همدیگه بحث و تحلیلی راجع به مسئله فقهی و اخلاقی این بازار و امثال اون داشته باشیم. البته این دوستمون اونقدر مشتاق بود و داغ که دیدم الان صحبت کردن راجع به این مسئله فایده و اثری نداره . بله متاسفانه همیشه همینطوریه ، آدمها وقتی به یک کاری امید داشته باشند نمی تونند مخالف اون مسئله چیزی بشنوند و هرچی هم بگی ناخودآگاه یک توجیهی می آورند، البته تا وقتی که بار هیجانی اون کار فروکش کنه.
جریان از این قراره که تو فارکس یک اعتباری هست بنام اهرم leverage)) که میتونه تو رو بالا ببره! چطوری ؟ به شما یک اعتبار 1000برابری میده . یعنی مثلا شما با یک دلار سرمایه میتونید اعتبار 1000دلاری داشته باشید و معامله کنید ، به تبع هرچقدر سود کنید حتی خیلی کم ، اون سود 1000 برابرش به شما تعلق می گیره ، یعنی اگر دلار 0.001 تغییر داشته باشه و بالا اومده باشه فکر کنم شما یک دلار سود خواهید کرد ، البته تو معاملات فارکس تغییرات روی رقم چهارم یا پنجم اعشار محاسبه میشه ! ولی از اون طرف اگر همین مقدار دلار پایین بیاد به همون اندازه 1000برابری سرمایه شما فریز یا بلوکه میشه ! یعنی اون یک دلارتون بلوکه میشه ، البته اینطور نیست که تمام معاملات با اهرم 1000 برابری انجام بشه ، نه اتفاقا اتحادیه اروپا بخاطر ضرر بالای این اهرم ، اون رو روی 50 متوقف کرده و اجازه نمیده از اهرم 1:50 بیشتر کسی استفاده کند ، چون ضررش خیلی وحشتناک تره و قطعاً امنیت و اعتماد به این بازار رو ازبین میبره . خوب حالا اینجا چه مشکلی پیش میاد ؟ و چطور این اهرم برای شما کار میکنه و سود شما از کجا میاد؟ طبیعیه ، هرکس چندین برابر ضرر میده ، اون یکی چندین برابر سود میکنه ! همه هم راضین ، گور بابای ناراضی…. خوب بالاخره کسی که الان ضرر داده می تونست سود ببره و میخواست قبول نکنه…. منطقیه…. جالبه بدونید که طبق برخی گزارشها مثلا در 2014 و سالهای قبل اون و حتی 2019 ، 70درصد سرمایه گذارهای فارکس ضرر کردند و البته اونهایی که سود کردند هم چندین برابر سود کردند. مسئله من اینه که آیا اسلام (البته کاری با احکام فعلی شرعی ندارم) یا با یک تعبیر دیگه که شاید بگید خیلی آرمانی هست ، آیا روح اسلام اجازه میده که یک عده ای سود چندین برابری تا 1000برابر داشته باشند در عوض یک عده دیگری ضرر کنند تا این بازار بچرخه ؟ البته فکر نکنید اینقدر که من گفتم ساده هستش ، نه کلی توجیه و نقشه وجود داره که شما این تصور رو نداشته باشید یا راحت به این تصوری که گفتم نرسید! خوب همینجاست که به نظر من مشکل دار میشه ، البته بحثش خیلی مفصله و حتی برای شرط بندی هم همین ادله آورده می شه که چون یک نفر ضرر میکنه و شاید بدبخت بشه ، سود و پول طرف دیگه حرامه ، و البته متاسفانه بعضی افرادی که مجتهد شده بودند و به روح اسلام و روح احکام اسلام اعتقادی نداشتند با همین ادله حتی بلیت بخت آزمایی یا ارمغان بهزیستی و اسمهایی از این قبیل را که نوعی لاتاری می باشند را مجاز دانسته بودند . الان نمی خوام وارد اون بحث بشم ، چه حلال و چه حرام کاری ندارم ، فعلا مسئله اینه که پولی که از فارکس درمیاد خلق نمیشه بلکه از جیب یه عده به جیب یه عده دیگه میره ، حالا برای اون عده ضرر کرده هم یک بازی هایی درست میکنند که زیاد نسوزند مثلا می گن همه تخم مرغ هاتون رو توی یک سبد نگذارید و در چندین بازار کار کنید یا چندین سهم متفاوت داشته باشید که ناگهان ضرر وحشتناکی نداشته باشید یا امثال این کارها که میتونه بار منفی مسئله رو کاهش بده . من نمی خوام حکم شرعی بگم ولی لا اقلش این برمیگرده به خود افراد که دوست دارند پول و ثروت تولید کنند مثل تولیدات دنیای حقیق و خلق چیزهایی که قبلا نبوده یا راضی هستند که از جیب شخص دیگه پول به جیب اونها سرازیر بشه ؟ (میدونم که از همین یک خط هزاران سوءبرداشت میشه داشت ولی ولش کن الان بحث من این نیست ، اونی که بخواد خودش میتونه منظور رو بفهمه) خوب این یک مسئله بود.
مسئله بعدی که خیلی به بحث قبلی ربط داره و یک اشاره کوچیک بهش کردم این هستش که تو علم بازارهای مالی میاد و با معادلات ریاضی و رسم نمودارهای مختلف به شما کمک میکنه بتونید مدل تکراری معاملات رو کشف کنید ، وقتی مدل تکرارشونده معاملات رو کشف کردید اون موقع میتونید پیش بینی کنید که چه زمانی وقت فروشه و چه زمانی وقت خرید… اینجا زمانی هستش که شما بازار رو شناختید و میتونید سود ببرید ولی مسئله ای که من می خوام بگم این هستش که فرض کنیم شما فهمیدید که الان وقت فروشه چون معادلات میگن که الان به اندازه کافی سود داده و همه دارن میان سمت این بازار که سود کنند و همه میخوان بخرند و وقتی همه بخرند بازارش اشباع میشه و دیگه سود بیشتری نمیده ، حالا اگر فروش نکنید معلومه که اینکاره نیستید ، درسته ؟ ولی اگر فروش کنید چی ؟ چیزی رو فروختید که میدونید سود زیادی نمیده! خریدار با ولع و امید میاد بخره ولی اگر بیشتر از این میخواست برای شما سود داشته باشه معادلات اجازه نمیداد که بفروشید و الان شما می دونید که دارید یک توهم رو میفروشید… میدونم اگر اهل این بازار باشید به هیچ وجه حرف من رو قبول نمی کنید چون نمیتونید قبول کنید با دهها توجیه ولی یک لحظه خودتون رو جای کسی بگذارید که طمع کرده و با هزار امید میخواد سرمایش رو بگذاره که سود کنه و بتونه یک گره ای از زندگیش رو باز بکنه ، اگر خودتون یک مبتدی تازه کار یا یک آدم ساده ای بودید که با حلوا حلوا ها فکر کرده سرمایه گذاری توی این بازار میتونه براش سود آور باشه و شاید خدا شانسش رو در اینجا قرار داده باشه ، و الان میخواستید مثل همه خرید داشت باشه چی ؟ و حال اینکه شما فروشنده هستید و میدونید که الان دیگه سود نداره ، آیا بازهم دلتون می اومد به اون طرف یک توهم بفروشید؟؟؟ حالا که مثلا ما خیلی آدم دانایی هستیم ، ولی اگر جای اون فرد بودیم دوست می داشتیم یکی با ما این کار رو میکرد؟ (البته بماند که آدمها تو هرچیزی خبره باشند تو یک چیز دیگه تعطیل هستند) حالا مسئله شرعیش و یا اخلاقیش با خودتون ، این رو گفتم مختص اون دوستم که می گفت استاد مذهبی اخلاقیشون توی این کاره . البته این بحث راجع به تمام چیزها و تمام خرید و فروش ها وجود داره بخاطر همین اسلام فرموده که باید مال التجاره عینیت داشته باشه که بشه دیدش و عیب های اون رو نباید مخفی کرد و اگر عیبی داره باید بگید و انواع خیارات را برای فسخ معامله قرار داده و در واقع این روح احکامه که متاسفانه بعضی آقایون با ادله اصولی و فقهی ردّش میکنند و البته به تبع نتونستند جوابگوی نیازهای مردم باشند و لذت بهره بردن از احکام اسلامی برای رشد و تعالی جامعه رو به مردم بچشانند ، گرچه خودشون انسانهای معنوی و نازنینی بودند .
بحث دیگه این هستش که اصلا این بازار چرا تاسیس شده و چه سودی برای متولیان اون داره ، جواب این هستش که توی این بازار یک مبلغ ناچیزی بعنوان انتقال یا حق خرید و فروش گرفته می شه که ظاهرا ناچیزه ولی اگر بدونید متولیان کاری به سود و ضرر شما ندارند و به اندازه ای که شما خرید و فروش میکنید اونها درصد ناچیز خودشون رو بر میدارند که اتفاقا با میالیاردها معامله در روز این مبلغ ناچیز اونقدر زیاد میشه که میشه با اون کلید پررونق تر کردن روزانه این بازار رو زد و کاری کرد که با وجود 70 درصد افراد متضرر بازهم بازار داغی برای این بازار وجود داشته باشه ، حالا بماند 16 سال پیش که رفیق ما این جریان و این بازار رو معرفی کرد تمام مشکلش این بود که سرمایه دارهای اصلی بازار فارکس چندتا یهودی صهینونیست هستند و به همین دلیل خودش نرفت دنبالش ولی دوستای دیگش الان تبدیل به سرمایه دارها و بنگاه دارهای این کار شدند . نمی دونم نظر شما چیه ؟ محمدحسن مجاهد آبان ماه 1401